FM (Fibromiyalji) hastalığı, etiyolojisi bilinmeyen, nöroendokrin, metabolik ve immunolojik abnormaliteler gösteren, yaygın kas-iskelet sistemi ağrısı, yorgunluk, vücudun çeşitli yerlerinde duyarlı noktalar ve sıklıkla baş ağrısı, sabah sertliği, psikolojik bozukluklar, karın ağrısı, dismenore gibi birçok semptomunda eşlik ettiği edinilmiş bir sistemik bozukluktur.
En belirgin özelliği yaygın kas ağrılarıdır.Hayat kalitesinde belirgin düşüşe neden olur.
Hastaların yaygın vücut ağrılarının yanı sıra halsizlik,yorgunluk, isteksizlik, uyku bozukluğu ve dolayısıyla sabah yorgun uyanma ve tutukluk şikayetleri mevcuttur avantaj ameliyat sonrasında ağrı diğer yöntemlere oranla çok düşük hissedilir.
FM’ li hastaların en az 2/3’ ü her yerlerinin ağrıdığını söylerler. Hastaların çoğunda yaygın vücut ağrısı olmasına karşın, tipik olarak major odak bir veya iki bölgededir.
Sürekli yorgunluk, halsizlik, hiçbir şey yapacak halin olmaması da tipiktir. Mutsuzluk, uyku bozuklukları, vücutta ağrılı hassas noktalar, eklemlerde sabah sertliği, ellerde ve kollarda uyuşma, şişlik hissi vardır. Tüm beden en küçük baskıda bile dayak yemiş gibi ağrıyabilir.
Kabızlık, gaz, şişkinlik gibi barsak çalışmasında düzensizlikler vardır. Sancılı ve düzensiz adet, tiroit hastalıkları, glikoz toleransı bozukluğu gibi hormonal bozukluklar olabilir. Fibromiyalji toplumda %2 oranında görülmektedir. Buradan yola çıkarsak ülkemizde yaklaşık 1.3 milyon fibromiyalji hastası olduğunu söyleyebiliriz.
Bu hastaların yüzde doksana yakını kadındır. Fibromiyalji özellikle 30-60 yaş arasında yaygındır. Fibromiyalji nedenleri için stres, kaygı ve üzüntüler, trafik kazaları, düzensiz ve yetersiz uyku, bazı virüsler düşünülmektedir. Fibromiyalji bir anlamda tamamıyla tedavi edilemeyen hastalıklar içinde yer almaktadır.
Yukarıda sayılan nedenler yumuşak kas romatizmasının doğrudan nedeni değildir. Bu etmenler hastalığı açığa çıkarıp şikayetleri artırabilmektedir. Gökmen Yaklaşımı fibromiyalji için nedenleri ve çözümleri tanımlamıştır.
Yeni biyomekanik stresler veya travmayla bu ağrı merkezleri sıklıkla öteki bölgelere kayar. Ağrı şiddeti tipik olarak artar ve azalır. Alışılmadık egzersizler, yumuşak doku yaralanmaları, uyku yoksunluğu, soğuk ve psikolojik stresörler alevlenmeye yol açar.
FM ağrısı predominant olarak aksiyeldir; ancak, eller ve ayaklarda da ağrı nadir değildir ve “erken” romatoid artrit (RA) olarak yanlış tanı alabilirler. Bazı hastalar da kalça ve omuzlarında ağrıdan yakınırlar.
Ciddi FM’li hastalarda ağrı eşiğinde azalma (allodini), ağrılı stimulusa aşırı yanıt (hiperaljezi), nosiseptör uyarısından sonra ağrının devamında artış (persistan ağrı) görülür. Santral sinir sisteminde serotonin düzeylerinin azalmasının bu fenomende rol oynadığı düşünülmektedir.
Günlük hayatı nasıl etkiler?
Kişilerde iş kalitesini düşürür, dikkat ve algılamayı azaltır. Yaşam keyfinizi etkilediği için motivasyonu ve verimliliği düşürür. Amerika'da yapılan istatistiklerde; iş gücü kaybına yol açtığı için, maliyeti en yüksek hastalıklar sıralamasında, kalp hastalıklarının ardından ikinci sırada yer aldığı belirlenmiştir. Yani ekonomiyi, iş hayatını ve gündelik yaşamı olumsuz etkileyen fibromiyalji için 'çağın hastalığı' diyebiliriz.
Fibromiyalji en çok kimlerde görülür?
Kadınlarda ve genç erişkin grupta çok sık görülür. Özellikle menopoz döneminde artış kaydediyor.
Neden daha çok kadınlarda görülüyor?
Kadınlarda değişen hormonal sistemlerin (adet dönemleri, menopoz) ortaya çıkardığı stres ve kaygı, baş edilmesi güç durumlara neden oluyor. Bu durum, hastalığın tekrarlamasında ve yerleşmesinde uygun zemin hazırlıyor. Kadınlarda menopoz ve stresin hastalık üzerindeki etkinliğini vurgulayan kortzol hormonçalışmaları da bunu desteklemektedir.
Kadınların adet dönemleri, menopoz ve hormonal dengelerdeki değişiklikler gibi fizyolojik etkenlere ek olarak; spor alışkanlığının olmayışı, evde vücutlarına fazla yüklenmeleri, aşırı temizlik yapmaları ya da sık sık ev eşyalarının yerlerini değiştirmeleri gibi etkenler fibromiyaljiye zemin hazırlıyor. Ayrıca soğuk-sıcak farkına maruz kalmak gibi çevresel etkenler de fibromiyaljinin nedenleri arasında sayılabiliyor.
Fibromiyalji'nin nedeni nedir?
Nedeni tam olarak bilinmiyor. Daha çok hassas yapılı ve her şeyden çabuk etkilenen kişilik yapısındakilerde görülüyor. Mükemmeliyetçiler, işkolikler ve uygun olmayan çevresel faktörlerin olduğu ortamlarda çalışanlar (mimarlar, diş hekimleri, ofiste masa başı işi yapanlar, borsacılar, gazeteciler…) bu grubun içinde değerlendirilebilir.
Hastalık belirtileri nelerdir?
Hasta, ağrının bir yerden başlayıp bütün vücuduna yayıldığını ifade eder. Ağrı; yanıcı, sızlayıcı olarak tarif edilir. Uyku bozukluğu; çok uyuma, bazen uykusuzluk sonuçta derin olmayan ve dinlendirmeyen uykuyla birlikte kişinin duygu durumu bozulur. Yanıcı ağrılara bazen dengesizlik hissi, karın ağrısı ve tuvalete çıkma alışkanlıklarında değişiklik gibi şikayetler de eşlik eder.
Tanı nasıl konulur?
Bir hastaya fibromiyalji teşhisi koymak için; üç ay şikayetlerin ve belirtilerin devam etmesi gerekir. En az 12 noktada (ensede baş-boyun geçiş noktası, önde iman tahtasının yanı, omuz başları, dirsek dış yüzü, kürek kemiğinin iç yüzleri, bel kalça geçiş noktası, kalçada dış yan dış, diz iç kısımları vb.) ağrıya hassas olunması temel şarttır.
Hastanın şikayetlerinin ve hikayesinin yanı sıra yapılacak tetkiklerle tanı konulur. Sık sık başka hastalıklarla karıştırılan fibromiyalji'de, bu karışıklığı önlemek için yapılacak tetkikler büyük önem taşır.
Fibromiyalji tedavisi
Fibromiyalji tedavisi için multidisipliner bir program düzenlenmelidir. Bu programın içinde, ilaç tedavisinin yanısıra, egzersiz,masaj,fizik tedavi gibi komplementer tedaviler yer almaktadır. Dietin düzenlenmesi de gerekmektedir. Gerektiğinde psikiyatrik destek verilmelidir.
Tedavi, ağrıyı ve yorgunluğu azaltmak, depresif semptomları gidermek ve diğer semptomları en aza indirmek amacıyla düzenlenir. Tedavi sürecinde azalmış fiziksel aktivite ve artmış ağrı kısır döngüsünü kırmak amaçlanır. Tek bir standart tedavi yolu yoktur.Kişi fibromyalji sendromu hakkında bilgilendirilmelidir. Kişiye özel fiziksel egzersiz programı düzenlenmelidir.
